Mannenemancipatie is geen bijzaak, maar een noodzakelijke stap naar een gelijkwaardige samenleving

Mannenemancipatie is geen bijzaak, maar een noodzakelijke stap naar een gelijkwaardige samenleving

Op 19 november, Internationale Mannendag, staan we stil bij de positie van mannen en jongens in onze samenleving. Een dag die soms vragen oproept. Waarom hebben mannen een eigen dag nodig? Mannen hebben historisch gezien immers op veel terreinen meer macht, invloed en mogelijkheden gehad dan vrouwen.

Maar juist daarom is het belangrijk om stil te staan bij mannenemancipatie. Want emancipatie gaat niet alleen over het verkrijgen van rechten en kansen. Het gaat ook over het loskomen van verwachtingen, rolpatronen en maatschappelijke normen die mensen beperken in hun vrijheid om zichzelf te zijn.

Bij Stichting Inclusia geloven we dat een gelijkwaardige samenleving alleen mogelijk is wanneer vrouwen én mannen de ruimte krijgen om zich te emanciperen.

We hebben de afgelopen decennia veel geïnvesteerd in de emancipatie van vrouwen en meisjes. Terecht en noodzakelijk. Maar wanneer we willen dat traditionele rolpatronen daadwerkelijk veranderen, moeten we ook investeren in de mannen en jongens die binnen diezelfde patronen opgroeien en leven.

Mannenemancipatie is daarmee niet het tegenovergestelde van vrouwenemancipatie. Beide zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

De onzichtbare regels van mannelijkheid

Internationale Mannendag: cijfers over mannen – zelfdoding, dakloosheid, geweld, gevangenisstraffen en arbeidsongevallen

Al op jonge leeftijd krijgen jongens boodschappen mee over wat het betekent om een ‘echte man’ te zijn. Soms worden die expliciet uitgesproken, maar veel vaker zijn het ongeschreven regels die worden overgedragen via opvoeding, familie, vrienden, school, sociale media en de bredere samenleving.

Een man moet sterk zijn. Hij moet zijn problemen zelf oplossen. Hij mag niet te emotioneel zijn. Hij moet controle houden, succesvol zijn en verantwoordelijkheid dragen voor zijn gezin. Kwetsbaarheid wordt al snel gezien als zwakte, terwijl zorgzaamheid, onzekerheid of het vragen om hulp niet altijd passen binnen het dominante beeld van mannelijkheid.

Deze verwachtingen noemen we ook wel mannelijkheidscoderingen: maatschappelijke en culturele ideeën die voorschrijven welk gedrag als mannelijk wordt gezien en welk gedrag niet.

Die coderingen kunnen diep verankerd zijn. Ze beïnvloeden hoe mannen naar zichzelf kijken, hoe ze omgaan met emoties, hoe ze relaties vormgeven en hoe ze hun rol als vader, partner of lid van de samenleving invullen.

Natuurlijk zijn niet alle mannen hetzelfde. Mannelijkheid krijgt binnen verschillende gezinnen, gemeenschappen, generaties en persoonlijke levens uiteenlopende betekenissen. Maar juist wanneer één beperkte vorm van mannelijkheid als norm wordt gezien, ontstaat er weinig ruimte voor andere manieren van man-zijn.

Een man die heeft geleerd dat hij altijd sterk moet zijn, krijgt weinig ruimte om kwetsbaar te zijn. Een man die heeft geleerd dat hij de baas moet zijn, krijgt weinig ruimte om gelijkwaardigheid te ervaren. En een man die heeft geleerd dat zorgen vooral een taak van vrouwen is, krijgt minder ruimte om zijn eigen betekenis als betrokken en zorgzame vader te ontdekken.

Dat raakt mannen zelf, maar ook de mensen om hen heen.

Waarom mannenemancipatie belangrijk is voor het voorkomen van geweld tegen vrouwen

Een van de belangrijkste redenen om in mannenemancipatie te investeren, is de relatie tussen traditionele gendernormen, machtsverhoudingen en geweld tegen vrouwen.

Geweld tegen vrouwen ontstaat niet door één enkele oorzaak. Het is een complex maatschappelijk probleem waarin onder andere ongelijkheid, controle, machtsmisbruik en opvattingen over gender een rol kunnen spelen.

Wanneer jongens opgroeien met het idee dat mannelijkheid samenhangt met dominantie, seksuele verovering, controle of het afdwingen van respect, kan dit bijdragen aan ongezonde opvattingen over relaties en grenzen. Wanneer jaloezie wordt verward met liefde, controle met bescherming en agressie met kracht, kunnen schadelijke patronen ontstaan.

Dat betekent nadrukkelijk niet dat mannen vanzelfsprekend gewelddadig zijn of dat iedere man met traditionele opvattingen geweld gebruikt. Het betekent wel dat we kritisch moeten kijken naar de normen die bepaald gedrag normaliseren of vergoelijken.

We kunnen vrouwen leren hun grenzen aan te geven, weerbaarder te worden en hulp te zoeken. Maar wanneer we tegelijkertijd niet werken aan de opvattingen en gedragingen die ongelijkheid en grensoverschrijding in stand houden, blijft een belangrijk deel van de noodzakelijke maatschappelijke verandering uit.

Daarom moeten we mannen en jongens actief betrekken bij het voorkomen van gendergerelateerd geweld.

Niet door hen collectief als probleem of potentiële dader te benaderen, maar door hen bewust te maken van hun verantwoordelijkheid, invloed en mogelijkheden om verandering teweeg te brengen.

Dat begint bij vragen als: Wat betekent respect voor jou? Hoe ga je om met afwijzing? Wat doe je wanneer je boos bent? Hoe geef je ruimte aan de wensen en grenzen van je partner? En wat doe je wanneer je ziet dat een andere man grensoverschrijdend gedrag vertoont?

Het zijn vragen die raken aan de kern van mannelijkheid, maar vooral aan de manier waarop we met elkaar willen samenleven.

Geweldpreventie begint niet pas wanneer geweld plaatsvindt. Het begint bij de normen die we aan kinderen meegeven, de voorbeelden die volwassenen laten zien en de ruimte die we creëren om ongezonde patronen te doorbreken.

Mannen hebben ondersteuning nodig in hun emancipatieproces

In onze dagelijkse praktijk zien we dat veel mannen en vaders willen veranderen, maar niet altijd weten hoe.

De maatschappelijke verwachtingen veranderen. We verwachten van mannen dat zij betrokken vaders zijn, zorgtaken delen, ruimte geven aan de ontwikkeling van hun partners, respectvolle relaties aangaan en bijdragen aan gendergelijkheid.

Maar wie ondersteunt hen eigenlijk bij die verandering?

Veel mannen zijn zelf opgegroeid met andere voorbeelden. Zij hebben misschien een vader gekend die vooral kostwinner was, weinig sprak over gevoelens of nauwelijks betrokken was bij de dagelijkse opvoeding. Niet noodzakelijk omdat hij niet betrokken wilde zijn, maar omdat dit de rol was die hij had geleerd.

Van de volgende generatie mannen verwachten we vervolgens dat zij het anders doen.

Dat vraagt meer dan alleen informatie over opvoeding of communicatie. Het vraagt een emancipatieproces waarin mannen de gelegenheid krijgen om stil te staan bij hun identiteit, hun ervaringen en de verwachtingen waarmee zij zijn opgegroeid.

Wat heb ik van mijn eigen vader geleerd? Welke patronen wil ik behouden en welke wil ik doorbreken? Hoe kan ik een betrokken vader zijn zonder mijn eigen identiteit te verliezen? Hoe geef ik ruimte aan mijn partner en kinderen? Wat betekent kracht wanneer ik niet alles hoef te controleren?

Bij Inclusia vinden we het belangrijk om mannen in dit proces niet te vertellen wat voor man zij moeten worden. We willen hen juist ondersteunen om vanuit hun eigen kracht en waarden te ontdekken wat voor man, vader of partner zij willen zijn.

Want emancipatie kan niet uitsluitend van buitenaf worden opgelegd. Duurzame verandering vraagt om bewustwording, eigenaarschap, vertrouwen en ruimte om te groeien.

Vaderkracht: investeren in vaders is investeren in de samenleving

Vanuit deze overtuiging heeft Stichting Inclusia Vaderkracht ontwikkeld.

Met onze mobiele vadercentra in Rotterdam en Den Haag zoeken we vaders op in hun eigen leefomgeving. Niet vanuit een vast gebouw waar mannen zelf naartoe moeten komen, maar op plekken waar zij zich thuis voelen: in buurthuizen, bij maatschappelijke en religieuze organisaties, op ontmoetingsplekken en binnen bestaande netwerken.

We werken daarbij met peer-vaders: mannen die zelf ervaring hebben met vaderschap en de leefwereld van andere vaders herkennen. Zij zijn niet alleen gespreksbegeleiders, maar ook rolmodellen die laten zien dat nadenken over jezelf, leren en veranderen onderdeel kunnen zijn van krachtig vaderschap.

Binnen Vaderkracht gaan mannen met elkaar in gesprek over hun identiteit, opvoeding, relaties, de verdeling van zorg en verantwoordelijkheden, en de verwachtingen die vanuit hun omgeving op hen afkomen.

We onderzoeken hoe traditionele rolpatronen doorwerken in het dagelijks leven en welke invloed vaders zelf hebben op de ontwikkeling van hun kinderen.

Want vaders spelen een belangrijke rol in het overdragen én doorbreken van gendernormen.

Een vader die zijn zoon leert dat verdriet en onzekerheid bij het leven horen, geeft ruimte aan emotionele ontwikkeling. Een vader die zijn dochter stimuleert om haar eigen keuzes te maken, draagt bij aan haar zelfbeschikking. En een vader die thuis verantwoordelijkheid neemt voor zorg en opvoeding, laat zijn kinderen zien dat gelijkwaardigheid niet alleen een ideaal is, maar iets wat je iedere dag vormgeeft.

Met Vaderkracht willen we vaders bewust maken van deze invloed. Niet vanuit schuld of tekortkomingen, maar vanuit hun mogelijkheden om een positieve bijdrage te leveren.

Van bewustwording naar handelen: onze bredere inzet

Mannenemancipatie stopt niet bij het gesprek over vaderschap. Daarom verbinden we binnen Inclusia onze inzet op mannenemancipatie aan andere programma’s die bijdragen aan gezonde relaties, weerbaarheid en een veilige samenleving.

Gelijkwaardig Samenleven en Gezonde Relaties

Binnen onze trainingen en dialogen over gezonde relaties bespreken we onderwerpen als respect, vertrouwen, zelfbeschikking, communicatie, grenzen, machtsverhoudingen en genderrollen.

De training Gezonde Relaties is in de basis ontwikkeld om vrouwen te versterken in hun vrijheid, veiligheid en gelijkwaardigheid. Tegelijkertijd gebruiken we de onderliggende thema’s ook in gesprekken met mannen en vaders.

We onderzoeken wat een gezonde relatie betekent, hoe partners omgaan met verschillen en conflicten en hoe zij elkaar ruimte geven om zich te ontwikkelen.

Daarbij besteden we aandacht aan vormen van controle en grensoverschrijdend gedrag die niet altijd direct als geweld worden herkend. Denk aan het beperken van sociale contacten, financiële controle, intimidatie of het bepalen welke keuzes een partner mag maken.

Door deze patronen bespreekbaar te maken, stimuleren we mannen om kritisch naar hun eigen gedrag en opvattingen te kijken en verantwoordelijkheid te nemen voor gelijkwaardige relaties.

Omstandertrainingen: mannen als bondgenoten tegen grensoverschrijdend gedrag

Ook onze omstandertrainingen spelen een belangrijke rol.

Mannen zijn niet alleen van betekenis binnen hun eigen relaties en gezinnen. Zij hebben ook invloed op de normen binnen vriendengroepen, op het werk, bij sportverenigingen en in de wijk.

Wat gebeurt er wanneer iemand een seksistische opmerking maakt? Wanneer een vrouw wordt geïntimideerd? Of wanneer grensoverschrijdend gedrag binnen een groep wordt goedgepraat?

In onze omstandertrainingen leren deelnemers hoe zij discriminatie, seksuele intimidatie en grensoverschrijdend gedrag kunnen herkennen en hoe zij op een veilige manier kunnen reageren.

We werken onder andere met de 5D-methodiek, waarmee deelnemers verschillende mogelijkheden krijgen om in te grijpen, hulp in te schakelen of iemand achteraf te ondersteunen.

Deze trainingen zijn bedoeld voor een brede doelgroep, maar we bieden ze ook aan binnen mannengroepen en aan buurtvaders en andere mannelijke sleutelpersonen.

Juist mannen kunnen een belangrijke rol spelen in het aanspreken van andere mannen en het veranderen van groepsnormen.

Krachtige Jeugd: voorkomen dat beperkende patronen worden doorgegeven

Met onze programma’s Krachtige Jeugd investeren we in de weerbaarheid van jongeren en ondersteunen we ouders en opvoeders.

Jongeren groeien op in een wereld waarin sociale media, groepsdruk, online beïnvloeding en verwachtingen over identiteit en succes een grote rol spelen.

Voor jongens kunnen daar specifieke beelden van mannelijkheid bij komen: sterk moeten zijn, status moeten verwerven, geen angst mogen tonen of meegaan in gedrag om bij de groep te horen.

Binnen Krachtige Jeugd leren jongeren hun eigen grenzen herkennen, omgaan met druk, bewuste keuzes maken en hulp vragen. We stimuleren hen om niet alleen voor zichzelf op te komen, maar ook verantwoordelijkheid te nemen voor de veiligheid van anderen.

Daarnaast ondersteunen we ouders, waaronder vaders, bij het bespreekbaar maken van deze onderwerpen.

Hoe help je je zoon om zijn eigen identiteit te ontwikkelen zonder zich te hoeven bewijzen aan anderen? Hoe stimuleer je respect voor grenzen? En hoe zorg je dat je kind zich veilig voelt om gevoelens, onzekerheden en problemen met je te delen?

Door vaders hierbij te betrekken, versterken we hun rol als opvoeder én als voorbeeld voor de volgende generatie.

Wijkdialogen en gesprekken met jonge mannen

Naast trainingen organiseren we laagdrempelige gesprekken waarin mannen en jongens met elkaar kunnen onderzoeken wat mannelijkheid voor hen betekent.

Met onder andere wijkdialogen en gesprekken geïnspireerd op de LEFgozers-methodiek maken we thema’s als machogedrag, groepsdruk, respectvolle relaties, grenzen en gelijkwaardigheid bespreekbaar.

We kiezen daarbij bewust voor een open benadering waarin mannen niet worden veroordeeld, maar worden uitgenodigd om kritisch na te denken over hun eigen opvattingen en gedrag.

Want verandering begint vaak bij het ontdekken dat je niet de enige bent die twijfelt aan de verwachtingen van de omgeving.

Van individuele ontwikkeling naar maatschappelijke verandering

De kracht van onze aanpak ligt in de verbinding tussen persoonlijke ontwikkeling en maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Wanneer mannen meer ruimte ervaren om zichzelf te zijn, kunnen zij ook meer ruimte geven aan anderen.

Een man die niet voortdurend hoeft te bewijzen dat hij de sterkste is, kan leren dat kwetsbaarheid geen zwakte is. Een vader die zich bewust wordt van zijn eigen opvoedpatronen, kan zijn kinderen andere voorbeelden meegeven. En een man die begrijpt welke invloed zijn woorden en gedrag hebben, kan bijdragen aan het doorbreken van seksisme, discriminatie en geweld.

Daarbij erkennen we dat mannen onderling sterk verschillen. Leeftijd, opvoeding, sociaaleconomische positie, cultuur, religie, seksuele oriëntatie en persoonlijke ervaringen beïnvloeden de mogelijkheden en uitdagingen die mannen ervaren.

Daarom werken we binnen Inclusia cultuursensitief, vindplaatsgericht en vanuit vertrouwen. We sluiten aan bij de leefwereld van mannen en betrekken hen actief bij de onderwerpen en oplossingen.

We willen niet over mannen praten, maar met mannen werken aan verandering.

Internationale Mannendag: een dag om vooruit te kijken

Citaat van bell hooks over patriarchale en antipatriarchale cultuur

Internationale Mannendag is voor Inclusia dan ook geen dag om mannen en vrouwen tegenover elkaar te plaatsen, of om de aandacht voor vrouwenemancipatie te verminderen.

Het is een dag om te erkennen dat ook mannen ruimte, ondersteuning en kansen nodig hebben om zich te ontwikkelen.

Een dag om stil te staan bij de druk die beperkende mannelijkheidsnormen kunnen veroorzaken. Bij het belang van mentale gezondheid, betrokken vaderschap, positieve rolmodellen en gezonde relaties.

Maar bovenal is het een dag om mannen uit te nodigen hun kracht en invloed bewust in te zetten voor een samenleving waarin iedereen zichzelf kan zijn.

Want mannenemancipatie gaat niet over het verliezen van mannelijkheid. Het gaat over het verruimen van de mogelijkheden om man te zijn.

Over de vrijheid om zorgzaam én krachtig te zijn. Om verantwoordelijkheid te nemen én hulp te kunnen vragen. Om jezelf te ontwikkelen zonder anderen te beperken. En om vanuit gelijkwaardigheid relaties aan te gaan met partners, kinderen en de mensen om je heen.

Bij Stichting Inclusia investeren we daarom in mannen. Niet omdat mannen het probleem zijn, maar omdat zij een onmisbaar onderdeel zijn van de oplossing.

Met Vaderkracht en onze andere programma’s bouwen we aan een samenleving waarin mannen hun kracht niet hoeven te bewijzen door macht over anderen, maar kunnen laten zien door de positieve invloed die zij hebben op hun omgeving.

Want echte kracht zit niet in controle over anderen, maar in de vrijheid om jezelf te zijn en anderen diezelfde vrijheid te gunnen.

Stichting Inclusia – Samen werken aan een gelijkwaardige samenleving.